Asya Partileri

Vahdettin Yılmaz · 12-01-2008, 12:40 AM

Asya Partileri

Asya’nın 33 ülkesindeki oy dağılımları büyük çeşitlilik gösteriyor. Bu yazıda çeşitli Asya ülkelerine bu açıdan yaklaşalım.

Nepal Federal Demokratik Cumhuriyeti’ndeki dağılım şöyle:

Nepal Komünist Partisi (Maocu) (yüzde 30.52), Nepal Kongre Partisi (yüzde 22.79), Nepal Komünist Partisi (Birleşik Marksçı-Leninci) (yüzde 21.63).
Geçtiğimiz aylarda krallığı kaldırıp seçimlere giden Nepal’de kayıtlı olan 74 parti var; böylece 400 bin kişiye bir parti düşüyor. Yukarıdaki yüksek oy alan partiler dışında, Nepal Komünist Partisi (Marksçı-Leninci), Nepal Komünist Partisi (Birleşik), Nepal Komünist Partisi (Marksçı) ve Nepal Komünist Partisi (Birleşik Marksçı) gibi benzer adlı ayrı ayrı partiler de bulunmakta. İnsan, seçmenlerin bu partileri nasıl karıştırmadığına hayret ediyor.
Maocuların iktidar, Lenincilerin muhalefet olduğu Nepal dışında, komünist partilerin etkili olduğu 3 Asya ülkesi var: (Etki sırasına göre)
Tacikistan, Hindistan, Japonya. Dağılımlar şöyle:

Tacikistan Cumhuriyeti:

Tacikistan Halkın Demokrasi Partisi (yüzde 64.5), Tacikistan Komünist Partisi (yüzde 20.63), Tacikistan İslami Yenidendoğuş Partisi (yüzde 7.48), Demokratik Parti (yüzde 7.36).
Tacikistan, Orta Asya’da, komünist partinin hâlâ -az da olsa- söz sahibi olduğu tek eski Sovyet ülkesi olarak ayrıca incelenmeye değer.

Hindistan Cumhuriyeti:

Hint Ulusal Kongresi (yüzde 26.53), Hint Halk Partisi (yüzde 22.16), Hindistan Komünist Partisi (Marksçı) (yüzde 5.66), Bahucan Samac Partisi (yüzde 5.33), Sosyalist Parti (yüzde 4.32), Telugu Toprak ve Halk Partisi (yüzde 3.04), Ulusal Halk Partisi (yüzde 2.41), Halk Partisi (Birleşik) (yüzde2.35).
Yeri gelmişken belirtelim: Hindistan’da 200’ü aşkın parti var. Herhalde dünyanın en yüksek sayıda partisine sahip ülkesi olmalı. Bu partilerin simgeleri de oldukça yaratıcı ve ilginç: Örneğin Sosyalist Parti’nin simgesi bisiklet. Hindistan’daki partileri ayrı bir yazıda ele alacağız.

Japonya:

Japon Demokratik Partisi (yüzde 39.5), Serbestçi (Liberal) Demokratik Parti (yüzde 28.1), Temiz Hükümet Partisi (yüzde 13.2), Japonya Komünist Partisi (yüzde 7.5), Sosyal Demokratik Parti (yüzde 4.5).

Ayrıca, Moğolistan’da en yüksek oyu alan partinin ‘Moğolistan Halkın Devrimci Partisi’, üçüncü olan partininse ‘Sivil İrade Partisi’ olması dikkat çekici. Bunlar dışında çeşitli Asya ülkelerinde anmaya değer dağılımlar ve partiler var:

Kamboçya Krallığı:

Kamboçya Halk Partisi (yüzde 58.11), Sam Rainsy Partisi (yüzde 21.91), İnsan Hakları Partisi (yüzde 6.62), Norodom Ranariddh Partisi (yüzde 5.62), Funcinpec (yüzde 5.05).
İkinci parti Sam Rainsy, partinin (yaşayan) önderinin adı. İnsan hakları üstünden parti kurmak, Kamboçya için olduğu kadar Türkiye için de önemli. Temel insan haklarının olmadığı tüm ülkelerde bir İnsan Hakları Partisi’ne büyük gereksinim var. (Hatta Türkiye’de yapay gündemlerden ve eski etiketlerden arınmış bir ‘Dar Gelirliler Partisi’ kurulsa, herhalde en çok oyu o alırdı.) Norodom Partisi, Kamboçya kralının adını taşıyor. Funcinpec adı ise oldukça garip: Funcinpec, ‘Bağımsız, Tarafsız, Barışçıl ve Eşgüdümsel Kamboçya için Ulusal Birleşik Cephe’nin Fransızcasının baş harflerinden oluşuyor!

Tayland Krallığı:

Halkın Gücü Partisi (yüzde 36.63), Demokrat Parti (yüzde 30.3), Tay Ulus Partisi (yüzde 8.87), Anavatan için Partisi (yüzde 9.19), Tarafsız Demokratik Parti (yüzde 5.36), Tay Birleşik Ulusal Kalkınma Partisi (yüzde 4.73), Kralcı Halkın Partisi (yüzde 2.27).
Halkın Gücü Partisi, bugün rüşvetçi olduğu gerekçesiyle protesto edilen, hükümeti protestocular tarafından kuşatılan parti. Bu partinin 2007’deki askeri darbeden önceki öncülünün adı, Tay Tay’ı Sever Partisi idi. Sanıldığının tersine, eylemciler, gerçekten demokrasi yanlısı değiller. Büyük çoğunluğu kralcı. Zaten, eylemlerin iki temel nedeninden biri, hükümetin kral karşıtı değerlendirmeler yaptığı iddiaları idi. Yani gerçekte bugün Tayland’da gördüklerimiz, V. Abdülhamit (II’nciden sonra çokçası geldi) yanlılarının Meclis-i Mebusan’ı basması türünden bir olay. Bu konu, üstüne ayrı bir yazı yazmayı gerektiriyor.

Britanya’nın eski sömürgelerinden Avustralya ve Yeni Zelanda’nın siyaseti, Britanya’nınkinin bir eşlemi (kopya). Temel çekişme, İşçi Partisi ile ‘bırakınız yapsınlar’cı tutucular arasında. Dağılımlar şöyle:

Avustralya:

Avustralya İşçi Partisi (yüzde 43.38), Avustralya Serbestçi (Liberal) Partisi (yüzde 36.61), Avustralya Yeşilleri (yüzde 7.8), Avustralya Ulusal Partisi (yüzde 5.49), Önce Aile Partisi (yüzde 1.99).

Yeni Zelanda:

İşçi Partisi (yüzde 41.1), Ulusal Parti (yüzde 39.1), Önce Yeni Zelanda Partisi (yüzde 5.72), Yeşiller (yüzde 5.3), Birleşik Gelecek Partisi (yüzde 2.67), Maori (Yerli) Partisi (yüzde 2.12).

Son olarak, Asya’nın genelinde bir diğer dikkat çekici nokta; Avrupa’da geçmişte olduğu gibi, anakara ulusalcısı partilerin olmayışı. ‘Anakara ulusalcısı’ derken, Avrupalılığı bir üst-ulus olarak gören partilerden söz ediyoruz. Aynı biçimde, AB sürecinde Avrupa ve çevresinin her ülkesinde mantar gibi büyüyen AB’ci partilere benzer, Asya-Birlikçi partileri de görmüyoruz. Asya’nın bütünleşme çabaları yaygınlaştıkça belki Asya’da da birlikçi partilerin yaygınlaşmasını göreceğiz.

Dr. Ulaş Başar Gezgin-ulas@teori.org

Kaynak : Evrensel Gazetesi